Văn bản chỉ đạo điều hành
Văn bản VP HĐND&UBND
Thông tin chuyên đề
Tin hoạt động
VBPQ TW-Tỉnh
Văn bản pháp quy huyện
Văn học nghệ thuật
Tuyên truyền phổ biến pháp luật
LỊCH CÔNG TÁC
LIÊN KẾT WEB
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 3,135,429
Đang trực tuyến: 60
 
Văn học nghệ thuật >> Hồi ký
(Đăng lúc: 22/03/2018 02:58:35 PM)
Đồng chí Trần Toại - Chủ tịch chính quyền cách mạng đầu tiên tỉnh Lê Trung Đình (tỉnh Quảng Ngãi)
Ảnh thờ đồng chí Trần Toại (1890-1948)

Nhà lưu niệm đồng chí Trần Toại, tại xã Ba Động, huyện Ba Tơ được UBND tỉnh xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh (QĐ số 168/QĐ-UBND ngày 25.01.2018). Đây là di tích gắn liền với cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Trần Toại, cống hiến to lớn cho cách mạng. Năm 1999, đồng chí Trần Toại vinh dự được Đảng, Nhà nước truy tặng phần thưởng cao quý Huân chương Hồ Chí Minh. Hiện nay mộ phần của đồng chí Trần Toại nằm ở Nghĩa trang liệt sỹ Núi Bút Quảng Ngãi.

Đồng chí Trần Toại (1890-1948) hiệu là Kim Tương, người làng Thi Phổ Nhất, xã Đức Tân, huyện Mộ Đức. Đồng chí sinh ra trong gia đình khoa bảng, cha là tú tài Trần Chuẩn, bác là cử nhân Trần Thể, anh trai là cử nhân Trần Trạch. Trần Toại là anh em thúc bá với Trần Du - người lãnh đạo cuối cùng của phong trào Khởi nghĩa Cần Vương ở Quảng Ngãi. Bản thân Trần Toại cũng là nhà khoa bảng, học hành ở Huế và đỗ tú tài vào năm 1928.

Năm 1929 đồng chí Trần Toại cùng với Hồ Độ, Lê Trọng Kha, Võ Sĩ thành lập Hội Thiếu Niên Ái Quốc. Hội chủ trương tập hợp những thanh niên từ 18 đến 25 tuổi để học chữ quốc ngữ, nghiên cứu sách báo, luyện tập võ nghệ, nuôi dưỡng tinh thần yêu nước cách mạng chống Pháp của thanh niên. Hoạt động của Hội được đông đảo quần chúng hướng ứng, giúp đỡ, thanh thế ảnh hưởng của Hội Thiếu Niên Ái Quốc ngày càng lan tỏa mạnh mẽ trong nhân dân, chính quyền thực dân Pháp lo sợ nên đã đàn áp, khủng bố và tan vỡ.

Nhà lưu niệm đ/c Trần Toại được tôn tạo năm 2005 (mái lợp tranh)

Cuối năm 1929, đồng chí Trần Toại từ huyện Mộ Đức lên vùng Trường An thuộc xã Ba Động làm nhà, khai hoang trồng dâu nuôi tằm và dạy học với tên gọi là Giáo Đàm để chờ thời cơ. Vợ của đồng chí Trần Toại là bà Huỳnh Thị Trâm rất chăm lo việc canh cửu, nguồn lợi thu được từ nghề trồng dâu nuôi tằm dệt vải đã giúp Trần Toại có nguồn tài chính phục vụ cho việc vận động xây dựng phong trào cách mạng, tổ chức các hội quần chúng. Đồng chí Trần Toại cùng Nguyễn Quang Mao, Trần Hàm, Huỳnh Thanh, Huỳnh Cư ... tiếp tục đưa dân từ các huyện Mộ Đức, Đức Phổ, Nghĩa Hành lên cư trú lập nghiệp dọc theo đường lộ từ Bằng Chay, Hóc Kè đến Tân Long, Suối Loa, các gia đình hầu hết là cơ sở cách mạng, làm nòng cốt cho phong trào yêu nước cách mạng ở huyện Ba Tơ.

Như vậy từ những năm cuối của thập kỷ 20 phong trào yêu nước cách mạng của Ba Tơ đã được các đồng chí Trần Toại, Nguyễn Quang Mao, Trần Hàm xây dựng phát triển lan tỏa sâu rộng trong quần chúng nhân dân. Đồng chí Trần Toại đã đi khắp các bản làng Hrê vận động, giác ngộ bà con dân tộc đi theo cách mạng. Để tránh địch khủng bố đàn áp, đồng chí Trần Toại đã tập hợp quần chúng nhân dân trong các tổ chức hội ngành nghề hoạt động hợp pháp như “Hội khai hoang”, “Hội đi buôn đường lá nón”, “Hội trồng dâu nuôi tằm”, “Hội học chữ quốc ngữ”. Thời gian nầy đồng chí Trần Toại dạy chữ quốc ngữ, khai sáng dân trí, được dân chúng trong vùng quý mến, kính trọng, gọi là ông “Giáo Toại”.

Mùa xuân năm 1930, Đảng bộ Đảng cộng sản tỉnh Quảng Ngãi được thành lập, đồng chí Trần Toại đã tìm đến trại cây Bãi Ry gặp đồng chí Trần Hàm (Tỉnh ủy viên lâm thời) và đồng chí Nguyễn Quang Mao (sau này là Bí thư Huyện ủy Ba Tơ). Tại đây, đồng chí Trần Toại được đồng chí Nguyễn Nghiêm trực tiếp kết nạp vào Đảng và quyết định thành lập Chi bộ Bãi Ry với 8 đảng viên: Trần Hàm, Trần Toại, Nguyễn Quang Mao, Nguyễn Du, Huỳnh Cư, Huỳnh Châu, Huỳnh Mau và Nguyễn Thị Thảng, đồng chí Trần Toại được cử làm Bí thư. Trong thời gian đồng chí Trần Toại làm Bí thư Chi bộ Bãi Ry đã gây dựng và phát triển các tổ chức thanh niên, xích vệ, nông hội, phụ nữ trong đồng bào Hre, Kinh phát triển phong trào cách mạng của huyện Ba Tơ.

Đầu năm 1931, sau khi phong trào Xô Viết Nghệ ủy ở Đà Nẵng cũng bị vỡ, đồng chí Trần Toại được điều động vào công tác tại tỉnh Phú Yên, giữ chức Bí thư Tỉnh ủy, giao công tác tại địa bàn lại cho đồng chí Trần Hàm. Với cương vị là Bí thư Tỉnh ủy, đồng chí đã tích cực lãnh đạo, thành lập các tổ chức Đảng, hội quần chúng, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập hợp lực lượng, nên cơ sở cách mạng phát triển mạnh, sâu rộng khắp các huyện trong tỉnh Phú Yên, nhằm vận động số lượng lớn quần chúng tham gia đấu tranh chống thực dân Pháp và tay sai, đồng chí Trần Toại đã diễn thuyết nhiều nơi trong tỉnh, tạo nên tiếng vang khiến cho thanh thế Cách mạng ngày càng lớn mạnh. Như kế hoạch đã trù định, tỉnh ủy Phú Yên phát động quần chúng mitting Kỷ niệm ngày Quốc tế lao động ngày 01.5.1931, hàng ngàn quần chúng ở các huyện trong tỉnh Phú Yên xuống đường đấu tranh bạo động chống thực dân Pháp và tay sai. Tháng 7.1931 đồng chí bị bệnh nặng, phân ban Xứ ủy đưa đồng chí ra điều trị tại nhà thương Quy Nhơn, bọn mật thám Phú Yên phát hiện đã đến đây bắt đồng chí. Qua hai tháng giam cầm, tra tấn đủ cực hình nhưng không hiệu quả, trong phiên tòa tháng 10.1931, cùng với các đồng chí của mình, Trần Toại đã đứng lên vạch mặt, hạ uy thế bọn quan tòa, kết tội bè lũ cướp nước và tay sai bán nước. Địch kết án đồng chí tù khổ sai chung thân và đày đi nhà lao Buôn Mê Thuột.

Trong thời gian ở nhà lao Buôn Mê Thuột, đồng chí Trần Toại đã gặp lại các đảng viên chiến đấu cũ, móc nối để hình thành tổ chức đấu tranh chống lại chính sách tù đầy tàn bạo của thực dân Pháp. Năm 1936 Mặt trận Bình dân Pháp lên nắm chính quyền đã khiến thực dân Pháp ở thuộc địa nới lỏng, các phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ rầm rộ nổ ra. Trước sự ép của dư luận chính quyền Mặt trận Bình dân Pháp đã buộc phải điều tra tình hình ở các nhà tù thuộc địa, đồng thời cộng với sự đấu tranh của các đồng chí trong nhà tù buộc bọn cai ngục ở nhà tù Buôn Mê Thuột phải thả đồng chí Trần Toại khi đồng chí bị suy kiệt sức khỏe do bị bệnh. Năm 1937 thực dân pháp thả đồng chí Trần Toại ra khỏi nhà tù Buôn Mê Thuột và đưa về quản thúc tại gia đình ở thôn Trường An, xã Ba Động, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi.

Nhà lưu niệm đ/c Trần Toại hiện nay (mái lợp ngói)

Năm 1937 từ khi về lại gia đình mặc dù sức khỏe suy yếu, đồng thời có sự theo dõi quản thúc gắt gao của mật thám Pháp, đồng chí Trần Toại vẫn tìm cách bắt liên lạc với các cơ sở cách mạng cũ để gây dựng lại phong trào đấu tranh trong quần chúng, hình thành và phát triển “Hội Cày”, “Hội Cấy”, “Hội Hiệp cổ” làm ăn, qua mắt bọn mật thám Pháp.

 

Đầu năm 1942, thực dân pháp lần lượt đưa các đồng chí: Nguyễn Đôn, Huỳnh Tấu về Căng An Trí Ba Tơ để quản thúc, giam lỏng. Sau đó, tại Căng An Trí Ba Tơ, các đồng chí tù Buôn Mê Thuột đã liên lạc với nhau lập nên chi bộ Đảng Cộng sản Căng an trí Ba Tơ, sau đó chi bộ được tăng cường con người khi địch đưa đồng chí Phạm Kiệt, Trần Quý Hai, Trần Lương về quản thúc tại Căng an trí Ba Tơ. Chi bộ Cộng sản Căng an trí Ba Tơ thường xuyên liên lạc với đồng chí Trần Toại và địa điểm bãi dâu tằm của gia đình đồng chí Trần Toại nằm ở bờ Nam cạnh dòng sông Liêng trở thành nơi liên lạc và phát hành truyền đơn của Chi bộ Căng an trí Ba Tơ. Tài liệu tuyên truyền từ khu vực bãi dâu tằm nhà đồng chí Trần Toại, phát tán xuôi theo dòng sông Liêng và theo đường bộ lan tỏa xuống đồng bằng, kêu gọi quần chúng đứng lên đấu tranh chống thực dân Pháp và phong kiến tay sai, giành độc lập dân tộc.

Năm 1943 một hội nghị được triệu tập tại bãi dâu tằm của đồng chí Trần Toại, nhằm quán triệt Nghị quyết hội nghị lần thứ VIII của Trung ương, hội nghị đã đề ra chương trình hành động của Đảng bộ, lập ra Tỉnh ủy lâm thời, đồng chí Huỳnh Tấn Tấu làm Bí thư. Tỉnh ủy lâm thời đã tiến hành mở rộng một số lớp huấn luyện cấp tốc ngắn ngày, bồi dưỡng chủ trương, chính sách, phương pháp công tác cho một số cán bộ chủ chốt, đồng thời sử dụng phương tiện ấn loát trên thuyền theo dòng sông Liêng, cấp tốc lập ra cơ quan in ấn Suối Bùn (Nghĩa Hành) để in một số tài liệu, thư kêu gọi của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, tuyên ngôn, chương trình, điều lệ của Mặt trận Việt Minh, chương trình hành động của Tỉnh ủy Quảng Ngãi. Chuẩn bị cho Cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ, đồng chí Trần Toại được phân công phụ trách Ban tài chính vận động chuẩn bị lương tiền cho cuộc khởi nghĩa. Các tổ chức do đồng chí Trần Toại xây dựng ở vùng Trường An và các làng người Hrê đã đóng vai trò to lớn trong việc hỗ trợ lực lượng vũ trang đánh chiếm đồn Ba Tơ đưa Cuộc Khởi nghĩa đi đến thắng lợi.

Bằng xếp hạng Di tích lịch sử Nhà lưu niệm đồng chí Trần toại 

 Khi đội du kích Ba Tơ lập thành 2 đại đội Phan Đình Phùng và Hoàng Hoa Thám đóng ở Núi Lớn (Mộ Đức) và Vĩnh Sơn (Sơn Tịnh), đồng chí Trần Toại được Tỉnh ủy điều động làm công tác tài chính quân nhu của tỉnh. Trong cương vị mới, đồng chí Trần Toại tích cực hoạt động, xây dựng cơ sở vật chất khá dồi dào, đảm bảo nhu cầu phục vụ cho lực lượng vũ trang, bán vũ trang trong tỉnh cũng như nhu cầu phục vụ cho cách mạng ở địa phương.

Cách mạng tháng Tám tại Quảng Ngãi thành công (15.8.1945) và thành lập tỉnh Lê Trung Đình, đồng chí Trần Toại được Tỉnh ủy lâm thời cử làm Chủ tịch chính quyền cách mạng đầu tiên của tỉnh Lê Trung Đình (tức tỉnh Quảng Ngãi). Tuy tuổi cao, sức yếu, nhưng đồng chí Trần Toại đã cống hiến hết sức mình trong việc đề ra những sách lược, chiến lược cũng cố chính quyền cách mạng còn non trẻ. Đồng chí Trần Toại lâm bệnh nặng và mất năm 1948 để lại bao tiếc thương trong lòng đồng chí, đồng bào Quảng Ngãi, thi hài của đồng chí được an táng ở Trường An, xã Ba Động. Đến năm 1984 mộ phần của đồng chí Trần Toại được đưa về nghĩa trang liệt sỹ Núi Bút, xứng đáng với tầm vóc và sự cống hiến của đồng chí. Năm 1999, đồng chí Trần Toại vinh dự được Đảng, Nhà nước truy tặng phần thưởng cao quý Huân chương Hồ Chí Minh.

                                                                                                           Quang Tấn VHTT (Theo tiểu sử đồng chí Trần Toại )

 

® Cổng thông tin điện tử Huyện Ba Tơ - Quảng Ngãi
Bản quyền thuộc UBND huyện Ba Tơ
Chịu trách nhiệm xuất bản: Chủ tịch UBND huyện Ba Tơ
  Số Điện thoại:055-3863273